Otizm Spektrum Bozukluğunda Erken Tanı

Otizm Spektrum Bozukluğunda Erken Tanı | Çamlıca Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi – Üsküdar-Ümraniye / İstanbul)

Otizm spektrum bozukluğu (OSB), günümüzde çocukluk çağının en sık görülen gelişimsel farklılıklarından biridir. Otizmli çocuklar dış görünüşleriyle akranlarından farklı değildir; fark çoğunlukla davranışlarında, iletişim kurma biçimlerinde ve ilgi alanlarında ortaya çıkar.

Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir?

Otizm spektrum bozukluğu;

• Sosyal iletişim ve sosyal etkileşim alanında kalıcı güçlükler,
• Tekrarlayıcı, takıntılı davranışlar ve sınırlı ilgi alanları

ile karakterize, nörogelişimsel bir farklılıktır.

“Spektrum” ifadesi, otizmin her çocukta aynı şekilde görülmediğini, belirtilerin şiddeti ve kombinasyonlarının kişiden kişiye değiştiğini anlatır. Bazı çocuklarda belirtiler çok belirgin ve ağır seyrederken, bazılarında daha hafif ve ilk bakışta fark edilmesi güç olabilir.

Otizmde Erken Tanı Neden Bu Kadar Önemli?

Otizm spektrum bozukluğunda erken tanı, çocuğun gelişim seyrini doğrudan etkileyen en kritik faktörlerden biridir.

Erken tanı sayesinde:

1. Erken müdahale programlarına başlanır. Yoğun ve bireyselleştirilmiş özel eğitimle sosyal iletişim, dil ve oyun becerileri desteklenir.
2. Davranış sorunları şekillenmeden önce önleyici çalışmalar yapılır. Öfke nöbetleri, kendine zarar verme, takıntılar gibi davranışlar uygun yaklaşımlarla hafifletilebilir.
3. Aile doğru bilgilendirilir ve yönlendirilir. Ailenin kaygısı azalır, ebeveyn tutumları çocuğun gelişimini destekleyecek şekilde yeniden şekillenir.
4. Çocuğun bağımsızlık potansiyeli artar. Günlük yaşam, öz bakım, akademik becerilerde daha yüksek bir işlevsellik düzeyine ulaşma olasılığı yükselir.

Bugünkü bilimsel bilgiler ışığında otizmi tamamen ortadan kaldıran bir ilaç tedavisi yoktur. Ancak erken yaşta başlanan yoğun, düzenli ve nitelikli özel eğitim ile otizm belirtileri anlamlı düzeyde azaltılabilir, çocukların toplumsal yaşama katılımı güçlendirilebilir.

Otizm Belirtileri Nelerdir? (Erken Dönem)

Her çocuk kendine özgü bir gelişim gösterse de, özellikle 0–3 yaş arasında bazı uyarıcı işaretler ailelere yol gösterici olabilir. Bu belirtilerin hepsinin aynı anda bulunması gerekmez; birkaç tanesinin bile gözlenmesi bir uzmana başvurmak için yeterlidir.

1. Sosyal İletişim ve Göz Teması

• Göz göze gelmekten kaçınma veya kısa süreli göz teması
• İsmi söylendiğinde tepki vermeme
• Kucağa gelmekten hoşlanmama, sarılmaya tepki göstermeme
• Yabancı – tanıdık ayırt etmede güçlük
• Gülümsemeye karşılık vermeme, sosyal gülümseme azlığı

2. Konuşma ve Dil Gelişimi

• Gecikmiş konuşma ya da hiç konuşmama
• İşaret etme, baş sallama gibi jestlerin az kullanılması
• Söylenenleri tekrar etme (ekolali)
• Dilin daha çok kendi kendine mırıldanma, ezber cümleler veya reklam replikleri için kullanılması
• İsteklerini ifade etmek yerine, yetişkinin elini kullanarak isteme

3. Oyun Becerileri ve İlgi Alanları

• Akranlarıyla oynamak yerine tek başına oynamayı tercih etme
• Oyuncakları amacına uygun kullanmama (örneğin arabayı sürmek yerine sürekli tekerleğini çevirme)
• Taklit oyunlarının azlığı (telefonla konuşma oyunu, yemek pişirme oyunu gibi)
• Sıra dışı ilgi alanları ya da bir nesneye aşırı bağlanma

4. Tekrarlayıcı ve Takıntılı Davranışlar

• Sallanma, dönme, el çırpma, parmak ucunda yürüme
• Kapıları sürekli açıp kapama, ışıkları açma–kapama gibi tekrar eden hareketler
• Günlük rutindeki küçük değişikliklere aşırı tepki (farklı yol kullanmak, tabak değiştirmek vb.)
• Nesneleri belirli bir sırayla dizme ve sıranın bozulmasına tahammül edememe

Otistik çocuğu olan Ebeveynler Hangi Noktada Uzman Desteği Almalı?

Aileler çoğu zaman “Biraz daha büyüsün, açılır.”, “Erkek çocuk geç konuşur.” gibi cümlelerle beklemeyi tercih edebilir. Ancak otizmde geçen her ay çok değerlidir.

Aşağıdaki durumlardan birkaçını gözlemliyorsanız, vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmanız önerilir:

• 12. ayda sözel veya jestlerle iletişim kurmama (işaret etme, el sallama vb.)
  16. aya kadar tek kelimenin çıkmaması
  24. aya kadar iki kelimeli anlamlı cümlelerin olmaması
• Göz teması kurmama, adı söylendiğinde bakmama
• Aşırı takıntılı davranışlar ve rutinlere katı bağlılık
• Akran ilişkilerinde belirgin zorluk

Unutmayın: Erken tanı, çocuğunuzun geleceği için bir şanstır, etiket değildir.

Otizm Tanısı Nasıl Konur?

Otizm spektrum bozukluğu tanısı; bir kan testi ya da tek bir ölçümle konulan bir tanı değildir. Çok yönlü bir değerlendirme gerektirir.

Tanı sürecinde genellikle:

1. Gelişimsel öykü alınır.
   • Hamilelik, doğum, erken dönem sağlık durumu ve gelişim basamakları sorgulanır.
2. Ailenin gözlemleri dinlenir.
   • Evde ve sosyal ortamlardaki davranışları, oyun biçimleri, tepkileri değerlendirilir.
3. Gözlem ve yapılandırılmış testler uygulanır.
   • Uzman, çocuğun iletişim kurma biçimini, oyun dilini, motor becerilerini ve tekrarlayıcı davranışlarını izler.
4. Gerekirse ek tıbbi değerlendirmeler istenir.
   • İşitme testleri, nörolojik muayene, genetik inceleme vb.

Bir çocuğun otizm spektrum bozukluğu tanısı alabilmesi için tüm belirtileri bir arada göstermesi gerekmez. DSM-5 gibi tanı kılavuzlarında belirtilen ölçütlere uygun bir belirti örüntüsünün varlığı tanı için yeterlidir.

Otizmde Erken Müdahale: Otizm Eğitimi Neden Bu Kadar Kritik?

Bugün için otizm spektrum bozukluğunda belirtileri tamamen ortadan kaldıran bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. İlaçlar daha çok eşlik eden dikkat problemi, hiperaktivite, uyku sorunları, yoğun kaygı gibi durumların yönetiminde destekleyici olarak kullanılabilir.

Otizmde belirtileri azaltan ve çocuğun gelişimini en çok destekleyen yaklaşım:

Erken yaşta başlanmış, yoğun, sürekli ve bireyselleştirilmiş özel eğitimdir.

Bu eğitimle hedeflenen başlıca alanlar:

• Dil ve iletişim becerileri
• Sosyal etkileşim ve oyun becerileri
• Öz bakım becerileri (giyinme, tuvalet, yemek yeme vb.)
• Davranış düzenleme ve duygu kontrolü
• Akademik ön beceriler (dikkat, taklit, yönerge takip, oturma süresi vb.)

Çamlıca Özel Eğitim’de Otizm Spektrum Bozukluğunda Erken Tanı ve Eğitim

Özel Çamlıca Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi olarak 2006 yılından bu yana, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı, insan odaklı bir yaklaşımla özel eğitim ve rehabilitasyon hizmeti sunuyoruz.

Merkezimizde otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar için:

• Otizm Spektrum Bozukluğu Destek Eğitim Programı
• Dil ve Konuşma Bozuklukları Destek Eğitim Programı
• Özel Öğrenme Güçlüğü Destek Eğitim Programı
• Zihinsel Engelli Bireyler Destek Eğitim Programı
• Bedensel Engelli Bireyler Destek Eğitim Programı

gibi MEB onaylı programların yanı sıra, duyu bütünleme (ergoterapi), fizyoterapi ve aile eğitimi gibi tamamlayıcı rehabilitasyon hizmetleri de sunulmaktadır.

Yaklaşımımız

• Her çocuk için bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlanır.
• Erken çocukluk döneminde yoğun bireysel ve grup oturumları planlanır.
• Gerekli durumlarda dil ve konuşma terapisi, duyu bütünleme terapisi ve fizyoterapi ile süreç desteklenir.
• Aile, sürecin aktif bir parçasıdır; evde devam edebilecek etkinlikler ve doğru yaklaşım modelleri paylaşılır.

Aileler Erken Tanı Sürecinde Ne Yapabilir?

1. Gözlemlerinizi not alın.
   • Hangi davranış ne sıklıkta oluyor, ne zaman başladı, ne tetikliyor… Bu kayıtlar uzman için çok değerlidir.
2. Güvenilir kaynaklardan bilgi edinin.
   • İnternetteki her bilgi doğru değildir. MEB’e bağlı kurumlar ve uzmanlar rehberiniz olsun.
3. “Bekleyelim, geçer.” görüşünden kaçının.
   • Zaman, otizmde en değerli kaynaktır. Erken başlanan eğitim, ileride telafisi zor olacak kayıpları önler.
4. Kendinizi suçlamayın.
   • Otizm, ebeveynlerin hatası, ilgisizliği ya da çocuğu “şımarık yetiştirmesiyle” ilgili değildir.
5. Merak ettiklerinizi uzmanınıza sorun.
   • Tanı, eğitim süreci, beklenen gelişim adımları, ev içi düzenlemeler konusunda çekinmeden soru sormanız önemlidir.

Sık Sorulan Bir Soru: “Otizm Tanısı Almak Çocuğumu Etiketler mi?”

Pek çok aile, çocuğunun “etiketlenmesinden” endişe ettiği için tanı sürecini geciktirebiliyor. Oysa:

• Tanı, çocuğunuzun neye ihtiyaç duyduğunu anlamamızı sağlayan bir araçtır.
• Tanı sayesinde MEB onaylı destek eğitim programlarına ulaşmak mümkün olur.
• Tanı, çocuğun potansiyelini kısıtlayan değil, doğru desteğe ulaşmasını kolaylaştıran bir adımdır.

Erken tanı ve doğru yönlendirme, yıllar sonra “Keşke daha önce başlasaydık.” dememek için atılacak en önemli adımdır.

Otizm Spektrum Bozukluğunda Erken Tanı İçin Ne Zaman Başvurmalısınız?

Çocuğunuzda yukarıda bahsedilen belirtilerden bazılarını gözlemliyorsanız ve aklınızda soru işaretleri varsa, ertelemeyin. “Bir şey çıkmazsa da içiniz rahatlar; çıkarsa da erken müdahale şansı kazanırsınız.”

Çamlıca Özel Eğitim ile İletişime Geçin

Otizm spektrum bozukluğunda erken tanı ve erken eğitim süreciyle ilgili merak ettikleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Çamlıca Özel Eğitim ve Rehabilitasyon
(Ümraniye Özel Eğitim ve Rehabilitasyon – Üsküdar Özel Eğitim ve Rehabilitasyon)
Adres: Kısıklı Mah, Alemdağ Yanyolu No:16, Üsküdar / İstanbul
Tel: 0 (216) 316 63 64
Gsm / Whatsapp: 0 541 316 63 65

Çocuğunuzun gelişiminde bir farklılık olduğunu düşünüyorsanız, mutlaka bir uzmana başvurun. Erken tanı ve doğru eğitimle, otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar da potansiyellerine uygun şekilde gelişim gösterebilir, toplum içinde daha bağımsız ve mutlu bir yaşam sürebilirler.