Çocuklarda Dürtüsellik Nedir?

Dürtüsellik Nedir? Çocuklar Neden Düşünmeden Davranır?

“Sözünü bitirmeden atlıyor”,
“Sırasını bekleyemiyor”,
“Bir anda vuruyor ya da bağırıyor”,
“Yapma dediğimde duramıyor”…

Bu cümleler size tanıdık geliyorsa, çocuğunuzun yaşadığı durum dürtüsellik ile ilişkili olabilir.

Bu yazıda dürtüselliği; suçlamadan, etiketlemeden ve korkutmadan ele alıyoruz.

1. Dürtüsellik Ne Demektir?

Dürtüsellik, çocuğun:

• Düşünmeden hareket etmesi
• Durması gereken yerde duramaması
• Tepkiyi erteleyememesi

durumudur.

Yani çocuk:

“Yapmaması gerektiğini biliyor” olabilir
ama
“kendini durdurmakta” zorlanıyordur.

Bu, bilinçli bir tercih değil; kontrol becerisinin henüz gelişmemesiyle ilgilidir.

Dürtüsellik Ne Demektir?

Dürtüsellik (impulsivity), çocuğun düşünmeden hareket etmesi, durması gereken yerde duramaması, tepkiyi erteleyememesi durumudur.

Yani çocuk; “Yapmaması gerektiğini biliyor” olabilir ama “kendini durdurmakta” zorlanıyordur.

Bu, bilinçli bir tercih değil; kontrol becerisinin henüz gelişmemesiyle ilgilidir.

2. Çocuklarda Dürtüsellik Belirtileri Nelerdir? Dürtüsel Çocuklarda Hangi Davranışlar Görülür?

Dürtüsellik yaşayan çocuklarda sıkça şunlar gözlemlenir:

• Söz kesme
• Sıraya girememe
• Aniden ayağa kalkma
• Öfkeyi ani yaşama
• Vurma, itme gibi tepkisel davranışlar
• “Yapma” denmesine rağmen devam etme

Bu davranışlar çoğu zaman çocuğun “isteyerek” yaptığı davranışlar değildir.

3. Rehber Öğretmenler Dürtüselliği Nasıl Fark Eder?

Okul ortamı dürtüselliği çok net gösterir.

Rehber öğretmenlerden ailelere şu geri bildirimler gelir:

• “Söz hakkı bekleyemiyor”
• “Kuralları biliyor ama uygulayamıyor”
• “Çok ani tepkiler veriyor”
• “Arkadaş ilişkilerinde zorlanıyor”

Bu geri bildirimler çoğu zaman dürtüsellik temelli zorlanmalara işaret eder.

4. Dürtüsellik ile Regülasyon Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki kavram sıkça karıştırılır.

• Dürtüsellik → Tepkiyi durduramama
• Regülasyon → Duyguyu ve bedeni dengeleyememe

Birçok çocukta bu iki durum birlikte görülebilir.

Bu nedenle değerlendirme tek başına bir davranış üzerinden yapılmaz.

5. Dürtüsellik “Yaramazlık” mıdır?

Hayır.

Dürtüsel davranan çocuklar çoğu zaman:

• Çok uyarılır
• Çok cezalandırılır
• Ama buna rağmen değişmez

Çünkü sorun niyet değil, beceri eksikliğidir.

6. Dürtüsellik Okulda Neden Daha Çok Sorun Yaratır?

Okul ortamı çocuklardan şunları ister:

• Beklemek
• Kurallara uymak
• Sırasını korumak
• Düşünerek hareket etmek

Dürtü kontrolü henüz gelişmemiş çocuklar bu beklentilerde zorlanır.

7. Dürtüsellik Desteklenebilir mi?

Evet.
Dürtü kontrolü geliştirilebilir bir beceridir.

Doğru destekle çocuk:

• Tepki vermeden önce durmayı
• Bedensel farkındalık kazanmayı
• Alternatif davranışları
• Kendini frenlemeyi öğrenebilir.

8. Dürtüsellik Desteğinde Hangi Yaklaşımlar Kullanılır?

Dürtüsellik desteği çocuğun ihtiyacına göre planlanır.

Sıklıkla kullanılan yaklaşımlar:

• Oyun temelli destekler
• Floortime
• Ergoterapi çalışmaları

Bu yaklaşımlarda amaç çocuğu baskılamak değil, kontrol becerilerini güçlendirmektir.

9. Aileler Dürtüsel Çocuklar İçin Ne Yapmalı?

Aileler için en önemli noktalar:

• “İnadına yapıyor” dememek
• Sürekli cezaya başvurmamak
• Kıyaslamamak
• Destek almayı geciktirmemek

Dürtüsellik, ebeveyn hatası değildir.

Dürtüsellik bir etiket değil, çocuğun bazı becerilerde desteğe ihtiyaç duyduğunu gösterir.

Doğru zamanda verilen destekle birçok çocuk dürtülerini yönetmeyi öğrenebilir.

Çamlıca Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi’nde Dürtüsellik Desteği

Merkezimizde dürtüsellik desteği:

• Çocuğun bireysel ihtiyaçları değerlendirilerek
• Oyun temelli yaklaşımlar, Floortime ve ergoterapi ile
• Yapılandırılmış bir plan doğrultusunda uygulanır

Amaç:

• Çocuğun kendini daha iyi kontrol edebilmesi
• Sosyal ve okul yaşamına uyumunun desteklenmesidir.

Dürtüsellik desteğinin çocuğunuz için uygun olup olmadığını değerlendirmek ve süreç hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.